maandag 13 juni 2022

 

Robbert Welagen – Raam, sleutel

Nijgh & Van Ditmar, 2021. 208 pagina’s.

Schrijfster Karlijn heeft bij haar thuis een interview over haar romandebuut met tv-journaliste Hanna. Ze hebben meteen een klik en voelen zich tot elkaar aangetrokken. Door toeval komt op diezelfde dag Karlijns vriend om bij een verkeersongeluk. Als Karlijn niet de deur had dichtgetrokken zonder de sleutel mee te nemen, was hij die niet op de fiets komen brengen. De uitzending van het tv-interview en de begrafenis zijn ook op dezelfde dag. Er volgt nu voor Karlijn een verwarrende periode van gevoelens van schuld en rouw, maar ook van vreugde over de nieuwe verliefdheid. En dan is er ook nog haar uitgever, die erop aandringt dat ze haar verhaal opschrijft.

Stilistisch sterk boek, waarin met weinig woorden veel wordt gezegd. Ingetogen, geraffineerd, indringend.

vrijdag 4 september 2020

Marion Bloem: Indo

De Arbeiderspers Amsterdam    maart 2020

In 149 hoofdstukken verkent Marion Bloem alle aspecten van het begrip 'Indo'. Het gaat over haar vele voorouders, haar grootouders en ouders. Over hoe het was om op te groeien als Indisch meisje in Nederland in de jaren vijftig en zestig, hoe ze schrijfster is geworden, over haar boeken, haar literaire leven, haar reizen naar Indonesië, haar films en documentaires. Marion introduceert - bij mij althans - het begrip 'trapjesdenken', dat wil zeggen denken in hiërarchieën, denken dat de ene mens hoger is dan de andere. 

Ik vind het boeiend om te zien hoe zij is opgegroeid, hoe fel ze van leer kan trekken tegen racisme en onrecht. Maar ik vind ook dat zij snel op haar teentjes getrapt is, soms roddelt over collega-schrijvers en via dit boek mensen door het slijk haalt, zoals Adriaan van Dis en Alfred Birney. Voor wie zelf schrijft is dit overigens een heel stimulerend boek.

dinsdag 16 juni 2020

Dido Michiels: Lichter dan ik

Hollands Diep, Amsterdam 2019
259 blz.

Deze roman begint met een hoofdstuk vanuit de "schrijver", Tjanting genaamd. Zij is de vriendin van Isah, de hoofdpersoon. Isah heeft aan Tjanting haar bijzondere en trieste levensgeschiedenis verteld en deze schrijft deze thans op in 1910.
Dan krijgen we het verhaal in de ik-vorm vanuit Isah, die dan ruim zestig jaar is. Ze werkt tegenwoordig in de keuken van een hotel. Isah werd als bastaardkind geboren in de kraton (het hof) van de sultan van Djokja op Java. Als haar moeder haar wil uithuwelijken aan een oudere man, vlucht ze weg en papt ze aan met een Nederlandse militair. ze gaat bij hem wonen en ze krijgen twee dochters. Ze leidt een redelijk gelukkig leven, al wordt ze door mensen met een lichtere huid niet voor vol aangezien en vernederend behandeld. Op een gegeven moment gaat de militair naar Nederland om te trouwen met een Nederlandse vrouw en die vervolgens mee te nemen naar Indië. Isag wordt weggestuurd. De twee meisjes worden in huis genomen ddor een bevriend echtpaar en isah gaat bij hen als baboe werken.
Het is een hartverscheurend verhaal. Ik kom veel te weten over hoe het destijds in Indië toeging, gezien vanuit een Javaanse.

woensdag 24 juli 2019

Esi Edugyan: Washington Black

Signatuur 2019                      445 blz.
vertaald uit het Engels door Catalien van Paassen.
oorspronkelijke titel: Washington Black

Het boek speelt zich af in de negentiende eeuw en start in 1830 op het Noord-Amerikaanse eiland Barbados. Ik-figuur Washington Black, Wash genaamd, is een achttienjarige jongen, die vertelt wat hem vanaf zijn elfde jaar is overkomen. Hij is dan slaaf op een suikerplantage, waar baas Erasmus Wilde  een hardvochtig regime voert. Wash wordt het knechtje van Erasmus' broer Christopher, die Titch genoemd wordt. Titch is een wetenschapper en wil met een luchtballon de Atlantische oceaan oversteken. Hij heeft Wash uitgekozen vanwege zijn fragile gestalte. Later worden Washington en hij een soort van vrienden, al is dat voor Wash niet helemaal duidelijk. Wash blijkt goed te kunnen tekenen en wordt illustrator van Titch' werk. Omdat Wash ten onrechte wordt verdacht betrokken te zijn bij de zelfgekozen dood van een neef van de broers Wilde, ontvluchten Titch en hij het eiland in een luchtballon. Door een zeer ware storm belanden ze op een schip. Ze reizen samen naar Nova Scotia, waar Titch Wash tot diens teleurstelling achterlaat. Maar Wash' leven gaat verder.
Het verhaal wordt heel boeiend en fris verteld, beeldend en spannend als een kinderboek. Thema's zijn: ontkomen aan slavernij, vrijheid, vriendschap. Een heerlijk boek.

vrijdag 22 maart 2019

Domenico Starnone: Strikken




Uitgeverij Atlas Contact 2017. 176 p. Vertaald uit het Italiaans. Oorspronkelijke titel: Lacci

Vanda en Aldo zijn twaalf jaar getrouwd als Aldo verliefd wordt op de jeugdige Lidia. Vanda is razend en voor hun twee kinderen, een zoon en een dochter, is het een verwarrende tijd. Later keert Aldo bij zijn gezin terug. Het valt echter niet mee om de draad weer op te pakken. Deel een bestaat uit de brieven van Vanda, waarin zij haar gal spuwt tegen haar overspelige echtgenoot. In deel twee blikt de bejaarde Aldo terug op de meer dan vijftig jaar dat ze hebben samengeleefd. In deel drie komen hun twee kinderen aan zet.

Strikken is een schrijnende roman. Door het wisselende perspectief krijg je als lezer steeds een andere kijk op de gebeurtenissen en verschuift misschien ook je sympathie. Schrijfster Jhumpa Lahiri schreef er een uitgebreid voorwoord bij. 


dinsdag 6 november 2018

Jaap Robben: Zomervacht

De Geus   2018
217 blz.

De dertienjarige Brian woont met zijn vader Maurice in een sjofele caravan. Ze huren die van twee louche broers, die ook op het terrein wonen. Zelf regelen ze de verhuur van een andere caravan aan de schuchtere, mysterieuze Emile. Brian heeft een broer, Lucien, die zwaar geestelijk en lichamelijk gehandicapt is en in een tehuis woont. Hun moeder is op huwelijksreis met haar nieuwe partner. Omdat het tehuis wordt gerenoveerd, komt Lucien een maandje bij zijn vader en broer logeren tijdens de zomervakantie. Maurice ontvangt daarvoor een vergoeding en dat is voor hem de belangrijkste motivatie om deze klus op zich te nemen. De verzorging van Lucien laat hij grotendeels over aan Brian en die doet het nog niet eens zo slecht. Maar hoewel hij wat zachter is, heeft hij een aardje naar zijn vaartje. Als zijn brommer eindelijk is voorzien van een bougie en benzine, laat hij Lucien alleen, om op bezoek te gaan bij de negentienjarige Selma, een medebewoonster in het tehuis van Lucien. Zoals te verwachten is, gaat er weldra van alles mis.
Ik las deze roman met veel genoegen vanwege de prachtige taal, de goed neergezette personages en de rake dialogen. Toch miste ik een spanningsboog en viel de afloop me wat tegen.

dinsdag 21 augustus 2018

Robert Seethaler: De Weense sigarenboer

De Bezige Bij, 2017    250 bladzijden
Vertaald uit het Duits. Oorspronkelijke titel: Der Trafikant

De zeventienjarige Franz Huchel woont samen met zijn moeder in een dorpje in de Oostenrijkse bergen. Zij stuurt hem naar Wenen, waar Otto Trsnjek, een oude vriend van haar,  een sigaren- annex tijdschriftenwinkel heeft. Franz krijgt een baantje in de winkel. Een van de klanten is de beroemde psychiater Sigmund Freud. Franz raakt met hem bevriend en krijgt advies om een meisje te vinden. Hij wordt verliefd op de Boheemse variëtédanseres Anezka. Het boek speelt in 1937, een turbulente tijd voor de Oostenrijkers die zich aansluiten bij nazi-Duitsland. Dat heeft grote gevolgen, ook voor de hoofdpersonages in deze roman.  

Jan van Aken: De ommegang

Uitgeverij Querido  maart 2018                                  628 bladzijden

Het boek, een historische roman die speelt in de veertiende eeuw, begint heel mooi; Isidoor van Rillington belandt als vondeling in een Engels klooster. De poortwachter leert het leergierige jongetje lezen en schrijven. Isidoor beschikt over een fabelachtig geheugen. Hij gebruikt de ommegang door de gebouwen in zijn hoofd als een soort geheugenpaleis. Via Oxford, Parijs, de Zijderoute en China komt hij in Konstanz aan de Bodensee. Daar proberen koningen, kardinalen en andere groten der aarde Europa van de ondergang te redden. Isidoor is ambitieus, egoïstisch en nietsontziend. Het is zijn grootste wens om een kathedraal te bouwen. Hij beleeft een ongelukkige liefde. Bacchanalen en bordelen spelen een grote rol in deze omvangrijke roman.
In al zijn eruditie is het naar mijn idee een oppervlakkig boek,

dinsdag 19 juni 2018

Bernard Schlink: Olga

Uitgeverij Cossee   2018
320 bladzijden

De Duitse schrijver Bernard Schlink werd in Nederland bekend door zijn roman: De voorlezer. Ook De vrouw op de trap werd positief ontvangen. Ik had hoge verwachtingen toen ik aan Olga begon.
De roman speelt zich af aan het begin van de twintigste eeuw in Duitsland. Olga woont in Pommeren en is een weeskind van eenvoudige komaf. Herbert is van adellijke afkomst. Samen met Herberts zus Viktoria vormen zijn een drietal dat veel met elkaar optrekt. Als ze opgroeien wordt Olga's vriendschap met Herbert steeds minder getolereerd door Herberts familie en ook door Viktoria.
    Olga weet zich op te werken tot onderwijzeres. Herbert beantwoordt niet aan de carrièreverwachtingen van zijn familie. Olga en hij krijgen een soort latrelatie, maar Herbert kan het niet laten om zijn hart te volgen. Hij wordt ontdekkingsreiziger op de noordpool, waar hij vermoedelijk ook de dood vindt. Olga is verscheurd van verdriet en blijft hem jarenlang brieven schrijven. Ze heeft een soort aangenomen zoon, Eik, die als hij ouder wordt verblind wordt door nazisympathieën.
   Later wordt zij naaister bij een rijke familie in een ander deel van het land en krijgt ze een speciale band met een van de zonen. Deze blijft met Olga in contact. Hij is de verteller van deze geschiedenis en komt na haar dood nog het een en ander over Olga te weten.
   De roman zit niet zo logisch in elkaar. Er zijn gebeurtenissen die op zich wel boeien, waar je achteraf via de verteller en via brieven van Olga nog meer informatie over krijgt. Daardoor beleef je het verhaal op afstand en raak je niet snel betrokken. Ik vond het wel knap hoe Schlink laat zien dat Herbert, Eik en zelfs een heel volk in de ban van verdwazing en grootheidswaanzin komen.  


maandag 18 juni 2018

Renate Dorrestein: Dagelijks werk

Uitgeverij podium Amsterdam         2018
297 bladzijden

Een van de leukste boeken die ik de laatste tijd heb gelezen is Dagelijks werk. Toen Renate Dorrestein hoorde dat ze niet meer beter kon worden, kwam ze niet meer toe aan het schrijven van de roman Kinderhuis Noord, waar ze op dat moment mee bezig was. Ze ruimde thuis de boel op en vond een stuk of veertig teksten van eigen hand die haar nog steeds lezenswaardig leken. Het gaat om artikelen, brieven en toespraken. De onderwerpen zijn divers: Schotland, de menopauze, de clitoris. Veel heeft betrekking op haar schrijverschap: De meester (over haar grote voorbeeld: Kurt Vonnegut), Het Boekenweekgeschenk, De jury. Dorrestein heeft alle teksten voorzien van een toelichting. Zowel in het oorspronkelijk werk, dat geschreven is tussen 1985 tot enkele jaren terug, als in haar nieuwe bijdragen klinkt de stem van haar meesterschap door: vilein, humoristisch, bizar, geëngageerd, feministisch, scherp en liefdevol.  

woensdag 21 maart 2018

Thomas Verbogt: Hoe alles moest beginnen


Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 217
250 blz.


Als Thomas zes jaar is, maakt hij kennis met zijn even oude buurmeisje Licia. De twee raken innig bevriend. Het is een gelukkige tijd, waaraan abrupt een einde komt als Licia op haar twaalfde met haar vader naar Italië verhuist. Voor Thomas is dit een enorm verdriet, waar hij met niemand over kan praten. Ze sturen elkaar nog een tijdje brieven, maar stoppen daar op een gegeven moment mee. Acht jaar later nodigt Licia Thomas uit om naar haar toe te komen. Hij hoopt de draad van hun relatie weer op te pakken, maar het bezoek loopt voor hem uit op een grote teleurstelling. Licia blijkt erg veranderd en ze maakt hem duidelijk dat er voor hem geen plaats meer is in haar leven. Rond zijn veertigste ziet Thomas Licia toevallig op de Duitse televisie. Ze woont in de buurt van Keulen en wordt ervan verdacht iets te maken te hebben met de Rote Armee Fraktion, een terroristische organisatie. Thomas reist naar Keulen en heeft daar een korte ontmoeting met Licia, die verhard lijkt. Ruim twintig jaar later spreken ze op Licia’s initiatief af in hun geboortestad Nijmegen en gaan ze naar hun oude straat. Daar krijgt Thomas antwoord op vragen die hem al zijn leven lang bezighouden.

Prima om dit boek twee keer te lezen, want je leest snel over al het moois heen.

maandag 4 december 2017

Suzanna Jansen: Ondanks de zwaartekracht


Uitgeverij Balans                                       2017
254 blz.

Drie mensen volgen hun hart, hun droom om kunstenaar te worden, tegen de klippen op. Cor van Eesteren, een aannemerszoon, wordt tegen de wil van zijn ouders stedenbouwkundig architect. Hij komt in contact met de pioniers van het Nieuwe bouwen en De Stijl, zoals Walter Gropius, Le Corbusier, Nelly en Theo van Doesburg, Piet Mondriaan. Van Eesteren drukt zijn stempel op het AUP, het Amsterdams Uitbreidingsplan en ontwerpt onder andere tuindorp Slotermeer. Daar groeide Suzanna Jansen op. Het is een stadsdeel vol flatblokken en rechte lijnen. In haar jeugd is er nauwelijks iets cultureels te bekennen, behalve dan de balletschool van de flamboyante Steffa Wine. Wat graag zou Suzanna daar op les gaan, mar ze moet genoegen nemen met een tweederangs, maar betaalbaarder balletschooltje. Dankzij haar tomeloze ambitie en doorzettingsvermogen belandt ze op de docentenopleiding van de Rotterdamse balletacademie. Helaas niet voor lang.
Jansen vervlecht het verslag van haar historisch onderzoek naar de levens van Cor van Eesteren en Steffa Wine op geraffineerde wijze met haar eigen passie om balletdanseres te worden. Ze neemt ons mee op haar zoektocht naar de avantgardistische tijd van de eerste helft van de vorige eeuw in Berlijn, Dresden, Weimar, Parijs en St. Petersburg. Het is een fascinerende reis. "Met dit boek wil ik een diepe buiging maken voor alle kunstenaars die met hun talent zichzelf binnenstebuiten keren om voor ons, voor mij, nieuwe werelden te openen", zo eindigt haar dankwoord aan het eind van het boek.    

maandag 13 november 2017

Juli Zeh: Ons soort mensen

AmbolAnthos     Amsterdam       2016               669 blz.
Vertaald uit het Duits door Annemarie  Vlaming. Oorspronkelijk titel: Unterleuten

Een investeringsmaatschappij wil een windmolenpark aanleggen aan de rand van Unterleuten, een dorp in Brandenburg in Duitsland. Verschillende mensen hopen daardoor rijk te worden, maar de meeste dorpsbewoners zijn er niet zo blij mee of zelfs faliekant tegen. De gemoederen lopen hoog op, waarbij ook oude vetes uit de DDR-tijd, die nog niet zijn beslecht, een rol spelen. We vernemen dit verhaal, dat een episch bereik heeft, vanuit veel verschillende personages met allemaal hun eigen achtergronden. Daardoor ontstaat een objectieve kijk op de gebeurtenissen en is het mogelijk voor vrijwel alle personages sympathie te voelen. Er komen enkele echtparen in voor, een stuk of wat gescheiden mannen, drie dochters en één zoon. Het zijn mensen met ieder hun eigen drijfveren, die elkaar dwarsbomen of (vaak ten onrechte) van slechte bedoelingen verdenken, Aan het slot van deze roman, die zeer onderhoudend is maar waaraan geen einde lijkt te komen, worden toch nog een paar noten gekraakt. In het laatste hoofdstuk neemt de (fictieve) schrijfster zelf het woord.
Ons soort mensen is een goed leesbaar boek en zeer de moeite waard voor wie in het huidige Duitsland is geïnteresseerd. 

maandag 2 oktober 2017

Arthur Japin: Kolja

Uitgeverij De Arbeiderspers  Amsterdam Antwerpen 2017         342 blz.

De gebroeders Tsjaikovski, Modest en de beroemde componist Pjotr Iljitsj, ontfermen zich over de achtjarige Kolja. Deze is van rijke komaf, maar zeer tot verdriet van zijn ouders is hij doof. Dankzij de inspanningen van Modest leert Kolja toch om te spreken. Kolja is inmiddels jong volwassen en woont op zichzelf, als Pjotr plotseling overlijdt. Hij zou cholera hebben opgelopen na het drinken van kraanwater. Kolja komt over voor de begrafenis en krijgt steeds meer twijfels over de ware doodsoorzaak. De roman speelt zich af eind negentiende eeuw, toen homoseksualiteit nog een schandaal kon veroorzaken. Zoals bekend was Pjotr IljitsjTsjaikovski een aanhanger van de herenliefde.
We vernemen de gebeurtenissen via een wisselend perspectief, namelijk van de ik-persoon Kolja en via de dagboekaantekeningen van Modest. Al ziet de lezer al vrij snel in hoe Pjotr Iljitsj aan zijn eind is gekomen, Japin wist mijn aandacht vast te houden tot het eind van het verhaal waarin duidelijk wordt hoe de vork precies in de steel zit. Best knap gedaan dus.


dinsdag 12 september 2017

Guzel Jachina: Zulaika opent haar ogen

Russische titel: Zuleicha otkryvajet glaza (2015)
Nederlandse uitgave: Uitgeverij Querido in 2017
Nederlandse vertaling Arthur Langveld
Bladzijdes: 478

Het boek speelt zich af in Rusland tijdens het regime van Stalin in de eerste helft van de vorige eeuw. Een jonge Tartaarse vrouw, Zulaika, is getrouwd met een dertig jaar oudere man, die haar onderdrukt. Ze heeft een bazige, afschuwelijke schoonmoeder. Dan wordt haar man ervan beschuldigd een koelak te zijn, een rijke burger. Hij wordt neergeschoten en zij wordt gedeporteerd naar Siberië. Tijdens de treinreis daarheen blijkt ze zwanger. Heel veel mensen komen onderweg om. Een kleine groep wordt afgezet op een eiland en valt onder het commando van de hardvochtige Ivan Ignatov, die er soms ook blijk van geeft dat hij hart heeft voor zijn mensen. Zulaika bevalt met hulp van een gewezen arts van een zoon, Joessuf. Ivan en Zulaika voelen zich tot elkaar aangetrokken, maar zij wil niets beginnen met de moordenaar van haar echtgenoot. Toch krijgen ze een geheime relatie. Als Joessuf bijna doodgaat, nadat hij is verdwaald in de sneeuw, ziet Zulaika dit als een straf van God en breekt ze met Ivan. Op zestienjarige leeftijd verlaat Joessuf het kamp om naar de kunstacademie te gaan. Ivan zorgt voor het paspoort. Zulaika en Ivan blijven in het kamp, al moet Ivan ook weg. Een open, maar toch hoopvol einde.
Het is een meeslepend verhaal over een bij ons wat minder bekende geschiedenis. Andere romans hierover zijn De Goelag Archipel van Solzjenitsyn en Kamp van Angela Rohr. Het is mooi om te lezen hoe Zulaika zich ontwikkelt van een onderdrukte tot een zelfbewuste vrouw. De schrijfster baseerde volgens de flaptekst dit verhaal op het leven van haar eigen grootmoeder. De liefdesgeschiedenis met Ivan vind ik soms wat te romantisch. De roman heeft in Rusland veel succes en is in twintig talen vertaald.

vrijdag 8 september 2017

Maria Stahlie: De middelste dag van het jaar


Querido, Amsterdam  2017                                 271 blz.

Het is een snikhete 2 juli, de middelste dag van het jaar. We maken 24 uur mee van het leven van Sylvia, een zestigjarige vertaalster Pools, en ook het een en ander uit haar verleden. Haar ex Tommy, een Amerikaanse jazzdrummer, de vader van haar twee volwassen dochters, is op bezoek vanwege een concert. Omdat zijn huidige vriendin het uitgemaakt heeft, stelt hij aan Sylvia voor om bij hem in Amerika te komen wonen. Precies vijf jaar geleden stierf haar tweede ex, Andrei. Hij werd door rebellen vermoord in de Soedan, waar hij werkte voor Artsen zonder grenzen. Als Sylvia zijn graf bezoekt, treft ze daar de verlopen Lucien aan. Hij was ooit goed bevriend met Sylvia’s dochter Mirjam, toen die met haar moeder en stiefvader op een Grieks eiland woonde. Hij biecht aan Sylvia iets op wat hem al twintig jaar dwarszit, en ook zij vertelt aan hem een confidentie. Het lucht Lucien op, maar het geeft Sylvia een weinig rooskleurig inzicht in hoe zij tot nu toe in het leven stond.

Aan het eind heeft Stahlie de vele draden vaardig aan elkaar geknoopt. Daardoor doet deze roman me aan de boeken van Tim Krabbé denken en het gedetailleerd beschrijven van de gebeurtenissen op één dag aan Mrs. Dalloway van Virginia Woolf. Het is een knap geschreven boek, maar er is ook wel wat op aan te merken: er staan veel overbodige herhalingen en uitweidingen in.  


vrijdag 4 augustus 2017

Murat Isik: Wees onzichtbaar

AmboAnthos Amsterdam  2017
597 blz.

'Een epische roman over de wanhopige strijd van een gezin tegen een tirannieke vader, met de Bijlmer als decor' staat er op de achterflap. Isik had veel succes met zijn debuut in 2012 Verloren grond, dat zich afspeelt in Turkije in de jaren zestig van de vorige eeuw. Deze autobiografisch getinte roman speelt zich af in de Bijlmer in Amsterdam van 1980 tot kort voor het heden. Isik is een echte verhalenverteller. We beleven de geschiedenis mee vanuit de Turkse jongen Metin, die als kleuter met zijn ouders en zijn iets oudere zus via Duitsland in Nederland terechtkomt. Zijn vader, een belezen, atheïstische communist, leeft van een uitkering. Hij staat zijn vrouw en kinderen weinig bewegingsruimte toe. De timide Metin krijgt het moeilijk als hij zich een plek heeft weten te veroveren op het vwo van scholengemeenschap Reigersbos. Hij wordt enorm gepest, hoort er niet bij en is jarenlang het mikpunt van rouwdouwer Dino. Tót de zelfverzekerde Kaja in de klas komt, ook een Turk, die zijn beste vriend wordt. Langzaam maar zeker leren Metin en zijn moeder en zus onder het juk van hun heerszuchtige vader en echtgenoot uit te kruipen. Het gezin is dan al verhuisd uit de Bijlmer, waarvan we de ontwikkeling van groene wijk, via achterstandsbuurt vol drugsproblematiek en criminaliteit naar leefbaar stadsdeel vanuit Metins perspectief meemaken.
Dit behoorlijk dikke boek leest heel gemakkelijk. Het heeft geen originele vorm of stijl, maar alles wordt heel rustig beschreven, vol tot de verbeelding sprekende details. Het is een coming-of-ageroman in een bijzondere setting.

dinsdag 18 juli 2017

Jeroen Olyslaegers: Wil

De Bezige Bij Amsterdam  2016
333 blz.

Wilfried Wils is twintig als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt en Antwerpen wordt bezet door de Duitsers. Om te ontkomen aan de Arbeitseinsatz gaat hij werken bij de politie. Als hulpagent is hij betrokken bij het oppakken van joden. Via zijn collega Lode komt hij in aanraking met de hulp aan onderduikers. Hij krijgt een relatie met diens zuster Yvette. Zij neemt de zorg op zich van de demente moeder van zijn vroegere bijlesleraar Frans. Deze man met de bijnaam Nijdig Baardje heeft eerder veel voor Wilfried en zijn ontluikend dichterschap betekend, maar is een collaborateur. Zo laat deze roman zien hoe in oorlogstijd goed en fout, heldendom en verraad, deugen en niet deugen door elkaar liepen. Aan het eind van zijn leven vertelt Wilfried zijn belevenissen aan zijn gefingeerde achterkleinzoon. Wilfrieds huwelijk bleek geen succes, zijn vriendschap met Lode verwaterde, zijn kleindochter pleegde zelfmoord. Hij was een overlever, zoals zovelen.
Wil is een boek met een thema dat nog steeds actueel en eigenlijk van alle tijden is. Het laat de bekende gebeurtenissen van de tweede Wereldoorlog toch weer vanuit een nieuw perspectief begrijpen. Het is geschreven in prachtig Vlaams, waardoor het voor Nederlanders misschien niet altijd even makkelijk te lezen is.  

woensdag 12 juli 2017

Alfred Birney: De tolk van Java

Uitgeverij De Geus  Amsterdam  2016
532 blz.

"Lang heb ik als een gek zijn waanzin bevochten. Nu ben ik een vermoeide brug die zich over een verleden buigt zonder zijn eigen spiegelbeeld in het water te zien. Ik vecht niet langer, ik hou ermee op." Dit zijn de laatste zinnen uit deze autobiografische roman waarmee Alfred Birney de Libris Literatuur Prijs 2017 won. Er zijn vijf hoofdstukken. In het tweede en het vierde hoofdstuk lezen we de memoires van de Indo Arto Nolan ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en vooral de politionele acties. Het aantal moorden dat deze wrede man op zijn kerfstok heeft, in naam van oranje, gaat de honderd ver te boven. In de oneven hoofdstukken is vooral zijn zoon Alan aan het woord. Arto kreeg in Nederland samen met zijn Nederlandse vrouw vijf kinderen, van wie Alan de oudste is. Arto kon zijn handen niet thuis houden en zijn vrouw kon geen liefde opbrengen voor haar gekleurde kinderen. Zo belandden Alan en zijn broertjes en zusjes in een internaat in Voorschoten. Alan kijkt met wrok terug op zijn getroebleerde jeugd. Hij wordt later gitaarleraar. Door zijn vaders memoires te lezen probeert hij zich een juist beeld van diens belevenissen in Indonesië en van de man zelf te krijgen, maar hij vraagt zich af in hoeverre deze de waarheid vertellen.
De hoofdstukken die zich in Indië afspelen, vond ik wreed en gewelddadig; een en al moord en doodslag. De Haagse hoofdstukken las ik met veel plezier. Dat komt vast ook doordat ik daar zelf in die tijd ben opgegroeid, wat veel herkenning opriep en dat is altijd leuk. Het boek is zeer origineel en fris qua opbouw en stijl    

dinsdag 27 juni 2017

Jane Gardam: Een onberispelijke man

Oorspronkelijke titel: Old Filth
Chaddo & Windus, Londen 2004
Vertaald uit het Engels door Joost Poort
Cossee, Amsterdam  2017
320 blz.

Edward Feathers, een man van ver in de tachtig, heeft kort geleden zijn vrouw Betty begraven. In zijn werkzame leven was hij een zeer succesvolle advocaat in Honk Kong en Londen. Hij ziet er nog steeds heel goed uit, gaat onberispelijk gekleed en gedraagt zich altijd als een gentleman. Edward is een zogenaamde 'Raj-wees'. Nadat zijn moeder in Maleisië tijdens zijn geboorte is gestorven, brengt zijn vader hem onder bij een inheemse zoogster en haar achtjarige dochter Ada, aan wie hij zich gaat hechten. Edwards vader is een Schotse districtofficier die lijdt aan shellshock, overgehouden aan de Eerste Wereldoorlog.  Op zeer jonge leeftijd wordt Edward met de boot naar Wales gestuurd om daar samen met twee nichtjes bij een  nare pleegmoeder te gaan wonen. Op de school van een man die Sir genoemd wil worden, heeft hij een goede tijd en leert veel. Daar heeft hij ook veel minder last van zijn gestotter. Hij sluit vriendschap met Pat Ingoldby en wordt liefdevol opgevangen door diens familie, zodat hij voortaan in de vakanties met Pat mee naar huis gaat. Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt en Pat als soldaat omkomt, blijkt Edward toch niet echt deel van de familie uit te maken. Edwards vader vindt het veiliger voor hem om in Maleisië te komen wonen. Zeer tegen zijn zin gaat Edward op pad, maar het schip moet terugkeren naar Engeland, doordat de Japanners inmiddels de baas zijn in Oost-Azië. Zijn vader overlijdt. Edward neemt dienst en wordt ingezet voor de bewaking van koningin Mary. Na de oorlog studeert hij in zeer korte tijd cum laude als advocaat af. Wat hem in Londen niet lukt, bereikt hij wel in Hong Kong: succes in de advocatuur. Hij trouw met Betty en keert na enige tijd weer naar Londen terug. Alles lijkt perfect, maar dat is maar schijn. Er worden tiopjes van de sluier opgelicht over zijn jaren als Raj-wees in Wales, over Betty en over zijn gehate collega Veneering. Hoe de vork precies in de steel zit, staat vast in deel twee en drie, want we hebben hier te maken met een trilogie.
Er gebeurt veel in Een onberisspelijke man en sommige dingen zijn beslist om te lachen, als je van Gardams vorm van humor houdt. Enkele personages zijn wat karikaturaal neergezet en het blijft allemaal nogal aan de buitenkant. De schrijfster heeft mij niet helemaal overtuigd, maar ik ben wel benieuwd naar de volgende delen.